Ăn cơm xong là con lại cầm điện thoại. Đến giờ đi ngủ vẫn thấy ánh sáng màn hình hắt ra từ phòng con, còn sáng hôm sau con uể oải, nhắc làm bài thì mặt nặng mày nhẹ. Bạn thu máy lại thì con khóc, giận, tìm mọi cách lấy lại — rồi hôm sau mọi chuyện lại y như cũ. Không phải bạn dạy con tệ. Chỉ là màn hình đang thắng trong cuộc tranh giành sự chú ý của con, vì nó luôn sẵn đó, luôn vui ngay, còn những hoạt động khác thì cần bạn chuẩn bị và cần con bắt đầu từ đầu.
Đó cũng là lý do nhiều gia đình càng cấm càng căng thẳng, không phải vì cha mẹ không kiên quyết, mà vì con chưa có một thứ gì khác đủ hấp dẫn để thay thế. Muốn con bớt dán mắt vào màn hình, có khi việc cần làm trước không phải là lấy máy đi, mà là bày ra một lựa chọn khác mà con thật sự muốn chạm vào.
Vì sao cấm đoán thẳng tay thường không giữ được lâu
Màn hình cho phản hồi nhanh, phần thưởng tức thì. Một video mở ra là vui ngay, một trò chơi qua màn là có điểm ngay. Trong khi học một thứ mới — như một môn nhạc cụ — buổi đầu thường chậm, vụng về và chưa thấy thành quả. Đặt hai thứ cạnh nhau, con chọn thứ dễ vui hơn cũng là điều dễ hiểu.
Con buồn chán, không biết chơi gì khác. Nhiều lúc con cầm điện thoại không phải vì con mê một nội dung cụ thể nào, mà vì con không biết làm gì tiếp theo. Nhà không có trò gì bày sẵn, bạn bè không ở gần, ra ngoài thì không có ai chơi cùng — điện thoại trở thành lựa chọn mặc định cho qua thời gian.
Màn hình vô tình thành "bảo mẫu". Bạn bận nấu cơm, bận việc, bận trả lời tin nhắn, đưa máy cho con là cách nhanh nhất để nhà yên tĩnh một lúc. Lâu dần, con quen với việc cứ trống thời gian là có màn hình lấp vào, còn cha mẹ cũng quen với sự yên tĩnh đó nên rất khó đổi lại.
Cha mẹ cũng cầm điện thoại nhiều. Con học bằng cách nhìn nhiều hơn bằng cách nghe. Bạn dặn con bớt xem điện thoại trong khi chính bạn vừa ăn vừa lướt, vừa nói chuyện với con vừa trả lời tin nhắn, thì lời dặn rất khó có trọng lượng. Con không phân biệt được "người lớn dùng vì công việc" và "trẻ con dùng vì chơi" — con chỉ thấy cả nhà ai cũng cầm máy.
5 cách giúp con bớt dán mắt vào màn hình mà không cần cấm đoán
Những cách dưới đây bạn làm được ngay, không cần đăng ký gì cả.
1. Đặt khung giờ màn hình rõ ràng cùng con, thay vì cấm đột ngột. Thay vì một hôm thu hết máy, bạn có thể ngồi cùng con và thống nhất trước: mỗi ngày con xem trong khoảng nào, xem bao lâu, và hết giờ thì chuyển sang làm gì. Khi con được tham gia đặt luật, con ít cảm thấy bị ép hơn, và bạn cũng có một mốc rõ ràng để nhắc mà không cần to tiếng mỗi ngày.
2. Bày nhạc cụ ở nơi dễ thấy, dễ chạm. Đàn để trong hộp trên nóc tủ thì con sẽ không bao giờ tự chạm vào. Đàn để ở phòng khách, ghế đã kê sẵn, sách nhạc mở sẵn ở bài con thích, thì con đi qua cũng có thể ngồi xuống bấm thử vài nốt. Với trẻ con, "dễ chạm" quan trọng hơn "đẹp" rất nhiều.
3. Cho con chọn bài con thích. Đừng bắt đầu bằng bài tập khô khan mà con chưa từng nghe. Hãy hỏi con thích bài hát nào — bài trong phim hoạt hình con hay xem, bài cả nhà hay hát — rồi cho con tập đúng bài đó trước, dù ban đầu chỉ là một đoạn ngắn, một tay, chơi chưa tròn. Được chơi bài mình thích là lý do mạnh nhất để con ngồi lại vào hôm sau.
4. Cả nhà cùng chơi nhạc 15 phút thay cho một tập phim. Thay vì mỗi người một màn hình sau bữa tối, bạn có thể thử dành 15 phút cho nhạc: con đàn, bạn vỗ nhịp hoặc hát cùng, em nhỏ lắc nhạc cụ đồ chơi. Không cần hay, không cần đúng hết, chỉ cần cả nhà cùng làm một việc. Khi chơi nhạc thành giờ chung của cả nhà, con sẽ ít coi màn hình là cách duy nhất để vui buổi tối.
5. Khen tiến bộ cụ thể, không khen chung chung. Thay vì "con giỏi quá", bạn có thể thử nói cụ thể điều con vừa làm được: "đoạn này hôm qua con còn vấp, hôm nay con chơi liền mạch rồi đấy" hay "nốt này con bấm sạch hơn hôm qua". Trẻ con giữ được hứng khi thấy rõ mình tiến bộ ở đâu, chứ không phải khi nghe một lời khen chung chung rồi không biết lần sau phải làm gì tiếp.
Nếu bạn muốn có người xếp sẵn lộ trình thay vì tự mò từng bước cho con, bạn có thể xem các khóa học của iMusic để chọn bộ môn và cấp độ phù hợp với con mình.
Khi nào nên có người xếp lộ trình giúp con
Tự sắp xếp ở nhà được một thời gian, nhiều gia đình sẽ gặp trần: không biết tiếp theo cho con học gì, con chơi sai mà cha mẹ không biết sai ở đâu để sửa, hoặc con chán vì bài mới khó hơn mà không có ai chia nhỏ ra cho vừa sức. Lúc đó, có giảng viên đồng hành sẽ khác: người ta nghe con chơi, sửa ngay chỗ sai, và xếp bài tiếp theo vừa sức với con.
Lộ trình của iMusic đi theo hướng này: giờ học cá nhân linh hoạt, học trực tuyến tương tác ngay tại nhà nên không phụ thuộc giờ cố định; giảng viên đồng hành từ những bước cơ bản nhất, kể cả với trẻ bắt đầu từ con số không; lộ trình được cá nhân hóa theo mục tiêu của từng bạn nhỏ; và ở giai đoạn sau, con còn được thực hành cùng ban nhạc, học cách lắng nghe và chơi đúng phần của mình trong một bài chung.
Việc này không có nghĩa là nhạc sẽ thay thế hoàn toàn màn hình trong một sớm một chiều, và cũng không nên đặt kỳ vọng đó lên con. Mục tiêu thực tế hơn là con có thêm một hoạt động mình thích, một khung giờ cố định trong ngày không có màn hình, và một tiến bộ nhỏ mà con tự nhìn thấy được. Khi con đã có thứ đó, việc rời màn hình sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều so với việc chỉ cấm.
Bắt đầu từ đâu
Đừng bắt đầu bằng một cuộc cấm đoán lớn, vì nó dễ biến thành một trận cãi nhau rồi mọi thứ trở lại như cũ. Hãy bắt đầu nhỏ: tối nay thống nhất khung giờ màn hình cùng con, bày đàn ra chỗ dễ thấy, và cho con chọn một bài con thích để tập thử. Giữ đều vài tuần rồi hãy tính tiếp. Và nếu bạn muốn một lộ trình có người đồng hành, giờ học linh hoạt theo lịch của gia đình, hãy xem các khóa học và chọn gói thành viên phù hợp để bắt đầu. Nếu con bạn còn nhỏ và bạn chưa biết cho con bắt đầu học nhạc như thế nào, bạn có thể đọc thêm bài Trẻ 5–12 tuổi học nhạc: bắt đầu từ đâu để con không mau chán?.